wodoglowie

WODOGŁOWIE

RELACJA MAMY      Podobno często zdarza się, że opony mózgowo-rdzeniowe oczyszczając mogą stać się przyczyną zatkania odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego.
     Po krótkim pobycie w domu (2 tygodnie) wróciliśmy do szpitala, bo Antoś zaczął gorączkować i wymiotować. Tym razem trafił na inny oddział i leczono go na zapalenie płuc. Dopiero, gdy dostał drgawek i trafił na OIOM podjęto właściwe leczenie.
     Przez miesiąc patrzyliśmy bezradnie jak nasze dziecko męczy się, jak oddala się, jak rośnie mu główka, a wymioty rujnują resztę ciałka. Nic nie można było zrobić. Ciągle odwlekano decyzję o założeniu zastawki, bo miał za wysoki poziom białka, co powoduje zatykanie się drenu. Jego stan wymagał jednak odprowadzania płynu mózgowo-rdzeniowego, bo miał od nadmiernego ciśnienia w czaszce zwolnienia pracy serca. Codziennie więc miał nakłuwane ciemiączko i pobierany płyn.
     W końcu nadszedł dzień, kiedy Antoś został zawieziony do Bydgoszczy i jeszcze tego samego dnia był operowany. Po 10 dniach wrócił do domu. Miał wtedy 4 miesiące. To oczekiwanie na zastawkę spowodowało znaczne straty w głowie. Badanie tomograficzne wykazało, że została mu tylko kilku milimetrowa warstwa mózgu. Powiedziano mi, że Antoś pewnie nigdy nie siądzie, nie będzie widział, żyje w swoim świecie. To było dawno, ale jeszcze teraz... >>>

TERMINY MEDYCZNE
       Problem wodogłowia znany jest medycynie już od czasów starożytnych. Hipokrates uchodzi za pierwszego lekarza, który próbował leczyć wodogłowie przez obdarczanie komór mózgu. Do połowy XX wieku była to chorba nieuleczalna, która pomimo wielu często heroicznych prób leczenia zawsze doprowadzała chorego do śmierci lub ciężkiego kalectwa. Dopiero skonstruowanie i zastosowanie w latach pięćdziesiątych XX wieku pierwszych układów zastawkowych stało się przełomem w leczeniu tego schorzenia. Od tej pory, dzięki niewielkiemu urządzeniu mechanicznemu potocznie nazywanemu zastawką, wodogłowie przestało być chorobą śmiertelną, a chory zyskał szansę powrotu do normalnego życia.
Co to jest wodogłowie?
     Wodogłowie to stan patologiczny, w którym zaburzenie równowagi pomiędzy wytwarzaniem i wchłanianiem płynu mózgowo-rdzeniowego doprowadza do poszerzenia wewnątrzczaszkowych przestrzeni płynowych, przede wszystkim układu komorowego mózgu. Występuje jako izolowana patologia mózgu lub jako jeden z objawów w różnych chorobach ośrodkowego układu nerwowego.

     Wodogłowie jest zespolem objawów związanych z zachwianiem równowagi i proporcji między ilością wytwarzanego płynu mózgowo-rdzeniowego, a jego wchłanianiem. W obrębie mózgu znajduje się sieć zbiorników połączonych ze sobą i wypełnionych płynem mózgowo-rdzeniowym.Płyn jest w ciągłym ruchu-produkowany jest w splotach naczyniówkowych i przez komórki wyściółki komór, a jego nadmiar wchłaniany przez kosmki opony pajęczej.Wypełnia on jamę podpajęczynówkową mózgu, rdzenia kręgowego, komory mózgu i kanał środkowy rdzenia. Płyn chroni mózg przed urazami mechanicznymi, reguluje zmiany ciśnienia śródczaszkowego. Gdy dochodzi do nadmiernego gromadzenia sie płynu w powiększonych komorach mózgowych powstaje wodogłowie wewnętrzne, gdy w przestrzeni podpajęczynówkowej wodogłowie zewnętrzne. W wodogłowiu dochodzi do znacznego poszerzenia przestrzeni płynowych.
     Jedną z przyczyn powstawania wodogłowia są procesy zapalne w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Procesy zapalne prowadzą do powstania zlepów i zrostów, co zaburza krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego.
     Wodogłowie w każdym przypadku, niezależnie od przyczyny, wieku dziecka i stopnia zaawansowania objawów jest przewlekłą chorobą ośrodkowego układu nerwowego.
      Patomechanizm krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego u dzieci z wodogłowiem i przepuklinami oponowo-rdzeniowymi

Jak często występuje to schorzenie?
     Wodogłowie jest schorzeniem mogącym pojawić się u chorego w każdym wieku, najczęściej jednak dotyka ono dzieci. Dotyczy to zwłaszcza noworodków i niemowląt w pierwszym roku życia. Dokładna częstość występowania tej choroby nie jest znana. Ocenia się jednak, że wodogłowie występuje mniej więcej u 0,9-1,5 przypadków na 1000 nowonarodzonych dzieci, co w skali kraju tak dużego jak Polska daje znaczną liczbę chorych.
     Częstość występowania wrodzonego wodogłowia u noworodków z rozszczepami kręgosłupa jest oceniana na 0,32-0,52, a według innych źródeł na 1,3-2,9 przypadków na 1000 porodów.
Jakie są przyczyny powstania wodogłowia?
     Wodogłowie nie jest odrębną jednostką chorobową. Występuje jako izolowana patologia mózgu lub jako jeden z objawów w różnych chorobach ośrodkowego układu nerwowego. Powstaje gdy zostaje zachwiana równowaga pomiędzy produkcją, przypływem i wchłanianiem płynu mózgowo-rdzeniowego.
     Wodogłowie wrodzone występuje u dzieci z niektórymi wadami wrodzonymi ośrodkowego układu nerwowego.
     Wodogłowie pokrwotoczne spwodowane jest zaburzeniem wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego będącym następstwem krwawienia do układu komoroweg mózgu lub przestrzeni podpajeczynówkowej.
     Wodogłowie pozapalne jest następstwem przebytego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych najczęściej o podłożu bakteryjnym.
     Wodogłowie towarzyszące nowotworom mózgu obserwuje się w guzach położonych w obrębie lub w bliskim sąsiedztwie układu komorowego.
   Wodogłowie
Jakie są objawy wodogłowia?
     Niekiedy rozpoznanie wodogłowia jest oczywiste tuż po urodzeniu. Świadczy o tym powiększenie obwodu głowy. Inne objawy to-uwypuklenie ciemiączka, objaw zachodzącego słońca(widoczna jest białkówka nad tęczówką), powiększenie rozmiarów głowy, zez, zaburzenia ruchowe, silne bóle głowy, wymioty.
Badania diagnostyczne-punkcja lędźwiowa, RTG czaszki, USG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny.
     Często jest to pierwszy sygnał dla rodziców-przyrost obwodu głowy. Dlatego zanim zaczniemy się denerwować warto prowadzić obserwację i zapis obwodów głowy dziecka i zapisywanie ich, zanim lekarz podejmie decyzję o wykonaniu USG główki czy tomografii komputerowej.
     Siatki centylowe obrazujące normy w zakresie prawidłowego obwodu głowy można znaleźć w internecie, wydrukować i na nich nanosić pomiary głowy naszego dziecka. Taką dokumentację bierzemy z sobą na wizutę u neurochirurga czy neurologa.
     Wskazówki jak dokonywać pomiaru obwodu głowy.
   Siatki centylowe wzrostu, ciężaru i obwodu głowy dziewczynek i chłopców od 1 do 12 m-cy
   Siatki centylowe chłopcy : obwód głowy do 12 m-cy
   Siatki centylowe chłopcy : obwód głowy do 36 m-cy
   Siatki centylowe dotyczące dziewczynek-do ściągnięcia.
     Dziecko może być oczywiście ponad te normy podane dla dzieci zdrowych, jednak istotne jest nie ile ma, ale ile mu w określonym odstępie czasu przybyło.
Jak leczy się wodogłowie?
     Jedynym sposobem leczenia dzieci z wodogłowiem jest leczenie operacyjne (ok. 65% przypadków). U przeważającej większości pacjentów zabieg operacyjny polega na założeniu specjalnie skonstruowanego urządzenia mechanicznego nazywanego układem zastawkowym lub potocznie zastawką. Trzeba pamiętać, że wszczepienie zastawki nie likwiduje przyczyny wodogłowia, lecz jedynie neutralizuje objawy choroby, zwłaszcza objawy wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego. Od sprawnego działania zastawki zależy życie dziecka i szansa na postępy w jego rozwoju.
     Leczenie-jeśli wodogłowie narasta i nie ma możliwości leczenia przyczynowego, zakłada się chirurgicznie drenaż. Umożliwia on odprowadzenie nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego z układu komór mózgu sztuczną drogą do otrzewnej, gdzie się naturalnie wchłania.Najczęściej stosowany jest drenaż komorowo-otrzewnowy. Metoda ta polega na implantacji drenu do komory bocznej mózgu po wywierceniu minimalnego o tworu w kościach czaszki, prowadzi się go następnie pod skórą do jamy brzusznej(otrzewnej). Elementem drenu jest zastawka uniemożliwiająca cofanie się płynu mózgowo-rdzeniowego do układu komorowego mózgu.
Co to jest i jak działa zastawka?
     Układ zastawkowy, potocznie zwany zastawką to urządzenie mechaniczne składające się z trzech podstawowych elementów: drenu komorowego, mechanizmu zastawkowego oraz drenu obwodowego. Drenaż umożliwia odprowadzenie nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego z układu komór mózgu sztuczną drogą do miejsca, gdzie się naturalnie wchłania. Najczęściej stosowany jest drenaż komorowo-otrzewnowy. Metoda ta polega na implantacji drenu do komory bocznej mózgu po wywierceniu minimalnego otworu w kościach czaszki, prowadzi się go następnie pod skórą do jamy brzusznej (otrzewnej). Mechanizm zastawkowy uniemożliwia cofanie się płynu mózgowo-rdzeniowego do układu komorowego mózgu.
     W Polsce wykonuje się ponad 2 500 operacji zastawkowych rocznie. Więcej >>>
Jak opiekować się dzieckiem po założeniu zastawki?
     Podstawowym zadaniem opieki jest pielęgnacja głowy i miejsc pooperacyjnych. U niemowląt i małych dzieci ma to szczególne znaczenie. Powiększona lub bardzo duża głowa ze wzdlędu na większy ciężar sprawia dziecku trudności w poruszaniu nią oraz w zmianie pozycji ciała. Przekładanie głowy, układanie jej na odpowiednim miękkim podłożu zapobiega powstawaniu odleżyn skóry i miejscowych stanów zapalnych. Następną niezbędną czynnością pielęgnacyjną jest natłuszczanie blizn pooperacyjnych i obserwacja skóry w miejscach przebiegu zastawki.
     Kolejnym elementem opieki pooperacyjnej jest ocena zachowania dziecka.
     Chory z założoną zastawką powinien znajdować się pod stałą poieką ambulatoryjną w ośrodku chirurgicznym, najlepiej w tym, w którym przeprowadzonozabieg operacyjny. Celem oceny funkcjonowania układu zastawkowego wykonuje się kontrolne badania obrazowe. Rodzicom objaśnia się też indywidualnie jak można orientacyjnie sprawdzić prawidłowość działania układu zastawkowego.
     Dzieci obciążone wodogłowiem wymagają systematycznych ćwiczeń usprawniających i rehabilitacji.
Po czym poznać, że układ zastawkowy jest niesprawny?
     Dzieci starsze skarżą się na bóle głowy, wystpić mogą nudności i wymioty. Rodzice obserwują zmianę zachowania dziecka, senność, utratę apetytu. Niekiedy dzieci skarżą się na zaburzenia widzenia, mają problemy z utrzymaniem równowagi. Mogą wystąpić napady padaczkowe oraz zaburzenia świadomości włącznie z jej całkowitą utratą. U małych dzieci, które nie potrafią zasygnalizować dolegliwości bólowych, obserwuje się niepokój i drażliwość oraz senność. Dzieci niechętnie przyjmują pokarmy, pojawiają się ulewania po posiłkach oraz wymioty. Obwód głowy może ulec powiększeniu na skutek rozejścia się szwów czaszkowych. Ciemię jest napięte i uwypuklone powyżej poziomu kości czaszki. Infekcja układu zastawkowego nie musi powodować jego mechanicznej niesprawności i wywoływać objawów wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego. U chorych z zakażeniem zastawki na pierwszy plan wysuwa się gorączka, niekiedy bardzo wysoka. Na skórze wzdłuż przebiegu mechanizmu zastawki i drenu obwodowego pojawia się zaczerwienienie i obrzęk. Niekiedy obserwuje się wyciek spod skóry na zewnątrz płynu lub ropnej wydzieliny.
     W razie stwierdzenia niesprawności mechanicznej lub infekcji układu zastawkowego należy niezwłocznie zgłosić się z dzieckiem do lekarza. Podobnie w każdym przypadku występowania wątpliwości co do prawidłowego funkcjonowania zastawki należy zawsze zasięgnąć porady lekarskiej.
Jak rozwijają się dzieci z wodogłowiem?
     Dziecko z wodogłowiem, u którego układ zastawkowy funkcjonuje sprawnie ma szansę rozwijać się prawidłowo zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym.
     W razie pojawienia się niepokojących objawów w przebiegu rozwoju dziecka z wodogłowiem, konieczna jest rehabilitacja i stymulacja rozwoju. Z tego powodu w pierwszych latach życia konieczna jest systematyczna opieka psychologiczna.
     Dzieci z wodogłowiem charakteryzuję się najczęściej:
-obniżoną sprawnością manualną ;
-ogólną "niezgrabnością ruchową";
-zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej;
-zaburzeniami praksji;
-zaburzeniami spostrzegania przestrzennego i wyobraźni przestrzennej;
-trudnościami w dokonywaniu operacji liczbowych;
-problemami z czytaniem, wynikajacymi także z zaburzeń sakkadowych ruchów oczu.
     Za mocną stronę dzieci z wodogłowiem uznaje się sferę werbalną. Rozwój mowy następuje stosunkowo szybko, niekiedy wyraźnie wyprzedzając rozwój ruchowy.
     Każde dziecko z wodogłowiem przed rozpoczęciem nauki szkolnej powinno być zbadane psychologicznie.
     Następstwa wodogłowia-1
     Następstwa wodogłowia-2
Jakie szanse mają dzieci na zwykłe dorosłe życie ?
     Przyjmuje się, że 2/3 chorych z wodogłowiem prowadzi samodzielne życie. Chorzy z wodogłowiem mogą prowadzić normalny tryb życia, nie powinni jednak uprawiać sportów kontaktowych. Obecność zastawki nie jest przeciwwskazaniem do ciąży i porodu siłami natury.
     Jednak mogą wystąpić pewne problemy psychospołeczne związane z niepełnosprawnością.
Trochę fachowej wiedzy w:
1. Wodogłowie wieku rozwojowego pod redakcją Marcin Roszkowskiego,
Warszawa 2000, wyd. 1
Wydawnictwo "EMU" s. c., ul. Borkowska 6, 04-853 Warszawa,
140 str., 145x205, opr. miękka foliowanas.
ISBN 83-913791-7-5
Dostępne: u wydawcy
Opis: Monografia prezentuje aktualny stan wiedzy na temat patogenezy i postaci wodogłowia wieku rozwojowego, różnorodnych metod diagnostycznych i terapeutycznych, analizuje także zasady postępowania w poszczególnych sytuacjach klinicznych. Autorzy, pracownicy Kliniki Neurochirurgii IP-CZD, poza przeglądem wiedzy teoretycznej, dzielš się także własnym, bogatym doświadczeniem klinicznym.
Spis treści:
    1. Wybrane zagadnienia z patologii wodogłowia
    2. Rozwój poznawczy i społeczny dzieci z wodogłowiem
    3. Diagnostyka wodogłowia
    4. Ogólne zasady leczenia wodogłowia
    5. Leczenie wodogłowia za pomocą systemów zastawkowych
    6. Neuroendoskopia w leczeniu wodogłowia
    7. Leczenie wodogłowia w wybranych sytuacjach klinicznych
    8. Opieka pooperacyjna nad dzieckiem z wodogłowiem

2. Zespołowa opieka nad dziećmi z wadami cewy nerwowej.
2001. Przedsiębiorstwo Wyd.-Reklam. Top-Art m. Jeziorko,
Łazy, 64 s.
ISBN 83-914217-3-2
Dostępne: w oddziałach Stowarzyszenia Chorych z Przepukliną Oponowo-Rdzeniową RP

3. Krzysztof Zakrzewski, Lech Polis, Wodogłowie u dzieci. Informator dla rodziców,
Łódź 1999, 29 s.
Wydawca: Klinika Neurochirurgii Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki, ul. Rzgowska 281/289, 93-388 Łódź

4. "TU JESTEŚMY" Magazyn Środowiska Rodziców Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo
nr 3/1994
ISSN 1230-7939
Dostępne: u wydawcy
Wydawca

5. Mechanizmy powstawania, podział kliniczny, leczenie, czynniki sprawcze
6. Patomorfologia układu nerwowego
7. Wodogłowie.
Co to jest?
Objawy.
Kiedy i u kogo występuje ?
Czym grozi nie leczone?
Sposoby leczenia.
Przebieg pooperacyjny.
Rokowanie.
Kontrola po leczeniu.
8. www.medporady.pl
9. www.wiem.onet.pl
10. Wodogłowie
Co to jest wodoglowie?
Jak jest leczone wodoglowie?

[GŁÓWNA][ZASTAWKA]